18.1 Kvantaj substantivoj

Kvantaj substantivoj kondutas kiel normalaj substantivoj. Ofte ili estas priskribataj de da-esprimo, kiu montras, el kio konsistas la kvanto:

• Kiam mi ien veturas, mi neniam prenas kun mi multon da pakaĵo.

Gramatike la kvanta vorto estas ĉefvorto, sed el senca vidpunkto la da-esprimo ofte estas pli grava. Iafoje oni traktas la substantivon de tia da-esprimo kvazaŭ ĝi estus ĉefvorto:

• Tiam grandega multo da vortoj fariĝus en la skribado tute nediferencigeblaj unu de alia. Nediferencigeblaj gramatike rilatas al multo, sed havas J-finaĵon, ĉar ĝi rilatas laŭ la senco tre forte al vortoj. Fakte la frazo iĝus tre stranga, se oni dirus nediferencigebla sen J, ĉar la posta esprimo unu de alia trudas la ideon de pluraj individuoj. Komparu kun la jena ekzemplo: Grandega multo da vortoj fariĝas tute senbezona por lernado.

Anstataŭ multo, malmulto kaj kelko oni plej ofte preferas la adverbajn formojn multe, malmulte kaj kelke.

18.2 Kvantaj adverboj

Kvantaj adverboj ofte aperas en frazoj kvazaŭ ili estus substantivoj rolante kiel subjekto, objekto k.t.p. Praktike temas preskaŭ nur pri multe, kelke, sufiĉe kaj variantoj de ili:

• Sur la arbo sin trovis multe da birdoj. Multe estas subjekto. Oni povas diri ankaŭ multo da birdoj.

• El ŝia buŝo eliris kelke da perloj kaj kelke da diamantoj. La du kelke estas subjektoj de eliris. Oni povus diri kelko da perloj/diamantoj, sed kelko estas praktike neniam uzata.

• La riĉulo havas multe da mono. Multe estas objekto, sed ĝi ne povas ricevi la finaĵon N, ĉar ĝi estas adverbo.

• Mi aĉetis por la infanoj tableton kaj kelke da seĝetoj.

• Mi havas sufiĉe da laboro.

• Post kelke da tagoj mi venos.

Simile oni povas uzi adverbecajn vortetojn kvantajn:

• Ĉu vi scias, kiom estis da mortigitoj? Kiom estas subjekto de estis.

• Prenu tiom da mono, kiom vi volas. Tiom kaj kiom estas objektoj.

• Pri tiom da feliĉo mi eĉ ne sonĝis, kiam mi estis ankoraŭ la malbela anasido! Tiom estas pri-adjekto.

• Restas ankoraŭ iom da problemoj. Iom estas subjekto.

• Observu pli da ordo! Pli estas objekto.

• Tro da kuiristoj kaĉon difektas. Tro estas subjekto.

Kiam kvanta adverbo havas da-esprimon post si, povas ofte ŝajni, ke la adverbo tute ne estas ĉefvorto, sed ke la substantivo de la posta da-esprimo estas ĉefvorto. El senca vidpunkto la da-esprimo estas fakte pli grava, sed el gramatika vidpunkto la adverbo ja estas ĉefvorto. Sed kiam kvanta adverbo + da-esprimo havas priskribon, oni normale rilatigas la priskribon al la da-esprimo, kvankam ĝi ne estas ĉefvorto: Multe da akvo estis verŝita sur ĝin. Sed se mankas da-esprimo, oni povas rilatigi la priskribon nur al la adverbo, kaj konsekvence oni devas uzi E-formon: Multe estis plorite.

18.2.1 Kvantaj adjektivoj anstataŭ kvantaj adverboj

Ofte oni povas anstataŭigi kvantan adverbon per kvanta adjektivo. Tiam la substantivo de la da-esprimo fariĝas ĉefvorto kaj da malaperas:

• Sur la arbo sin trovis multaj birdoj. ≈ ...multe da birdoj.

• La riĉulo havas multan monon. ≈ ...multe da mono.

• Ŝi staris nur kelkajn sekundojn. ≈ ...kelke da sekundoj.

Estas tamen nuanca diferenco. Multaj kaj kelkaj estas uzataj jen pri individuaj, apartaj aferoj, jen pri kuna nedistingebla amaso. Multe kaj kelke estas uzeblaj nur pri nedistingebla amaso. Ne eblus do diri: *Kelke da homoj sentas sin la plej feliĉaj, kiam ili vidas la suferojn de siaj najbaroj.* Oni devas diri Kelkaj homoj..., ĉar temas pri la sentoj de ĉiu homo aparte.

18.3 Grado kaj kvanto

Grado kaj kvanto estas malsamaj aferoj, sed iafoje ili proksimiĝas.